ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ವಲಯಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕೃಷಿಯ ಮಹತ್ವ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಉದ್ಯೋಗ, ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಬಡತನ ನಿವಾರಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ—ಇವೆಲ್ಲದರ ಮೇಲೂ ಕೃಷಿಯ ಪರಿಣಾಮವಿದೆ.
ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಕೃಷಿಯ ಅರ್ಥ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ವಿವಿಧ ವಿಧಗಳು, ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಕೃಷಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಅಂಶಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳು, ಆರ್ಥಿಕ ಮಹತ್ವ, ಸವಾಲುಗಳು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ನೋಡೋಣ.
ಕೃಷಿ ಎಂದರೇನು?
ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಕೃಷಿ ಎಂದರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಆಹಾರ, ನಾರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಉಪಯುಕ್ತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಆದರೆ ಕೃಷಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಯುವುದಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ.
ಮಣ್ಣಿನ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಬೀಜಗಳ ಆಯ್ಕೆ, ನೀರಿನ ಬಳಕೆ, ಬೆಳೆ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ, ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ತಲುಪಿಸುವಿಕೆ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ.
ಇಂದಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಒಂದು ವಿಶಾಲ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ:
- ಬೆಳೆ ಕೃಷಿ
- ಹೈನುಗಾರಿಕೆ
- ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ
- ಮೀನುಗಾರಿಕೆ
- ಕೋಳಿ ಸಾಕಣೆ
- ಜೇನು ಸಾಕಣೆ
- ರೇಷ್ಮೆ ಕೃಷಿ
- ತೋಟಗಾರಿಕೆ
- ಕೃಷಿ ಅರಣ್ಯ
- ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ
- ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಂಸ್ಕರಣೆ
ಮುಂತಾದವು ಸೇರಿವೆ.
ಕೃಷಿಯ ಮಹತ್ವ ಆಹಾರ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಹತ್ತಿ ಜವಳಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ, ಕಬ್ಬು ಸಕ್ಕರೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ಮತ್ತು ಹಾಲು ಡೈರಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಗಳ ನಡುವೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವಿದೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ಕೃಷಿಕರು ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ವ್ಯಾಪಾರ-ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳ ಜೀವನೋಪಾಯ ಕೃಷಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ
ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿದೆ. ಭೌಗೋಳಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಹವಾಮಾನ, ಮಣ್ಣಿನ ಸ್ವರೂಪ, ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೃಷಿಯ ಸ್ವರೂಪವೂ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಕೃಷಿ
ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗೋಧಿ, ಬಾರ್ಲಿ, ಬೇಳೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿಯಂತಹ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಭೂಮಿಯ ಉಳುಮೆ, ನೀರಿನ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳ ಬಳಕೆಯ ಪುರಾವೆಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ.
ಇದರ ಮಹತ್ವವೇನೆಂದರೆ, ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯು ಕೇವಲ ಆಹಾರ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿರದೆ, ವಸತಿ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು.
ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ
ಮಧ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ರಾಜ್ಯದ ಆದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೊಘಲ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂ ಕಂದಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.
ಭೂಮಿಯ ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ನಡುವೆ ನೇರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವು.
ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿ, ಗೋಧಿ, ಕಬ್ಬು, ಹತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ಬೆಳೆಗಳ ಕೃಷಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಕೆಲವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳಿಗೂ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.
ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಕಾಲದ ಕೃಷಿ
ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಕೃಷಿಯ ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣ ವೇಗವಾಯಿತು.
ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿ, ಇಂಡಿಗೋ, ಜ್ಯೂಟ್, ಅಫೀಮು ಮತ್ತು ಚಹಾದಂತಹ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಯಿತು.
ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೃಷಿ ದೇಶೀಯ ಆಹಾರ ಅಗತ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೊಂದಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿತು.
ಆದರೆ ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ರೈತರಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ತೆರಿಗೆ ಒತ್ತಡ, ಬೆಲೆ ಏರಿಳಿತ, ಸಾಲದ ಅವಲಂಬನೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಕಷ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ ಕೃಷಿ
1947ರ ನಂತರ ಭಾರತದ ಕೃಷಿ ನೀತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಸಾಧಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು.
ನೀರಾವರಿ, ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನೆ, ಉತ್ತಮ ಬೀಜ, ರಸಗೊಬ್ಬರ, ಕೃಷಿ ಸಾಲ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣಾ ಸೇವೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸರ್ಕಾರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಿತು.
1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿ ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವಾಯಿತು.
ಅಧಿಕ ಇಳುವರಿ ನೀಡುವ ತಳಿಗಳಾದ HYV ಬೀಜಗಳು, ನೀರಾವರಿ, ರಸಗೊಬ್ಬರ, ಕೀಟನಾಶಕಗಳು, ಕೃಷಿ ಸಾಲ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಬೆಂಬಲ ಬೆಲೆ-ಖರೀದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಗೋಧಿ ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಏರಿಕೆ ಕಂಡುಬಂತು.
ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಭಾರತ ಆಹಾರ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆಯತ್ತ ಸಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.
ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ವೇತ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ದೊರೆಯಿತು. ನಂತರ ತೋಟಗಾರಿಕೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದ ಹಣ್ಣು, ತರಕಾರಿ, ಹೂವು ಮತ್ತು ಇತರ high-value cropsಗಳ ಮಹತ್ವ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.
ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಕೃಷಿಯ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಗಳು
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಕೃಷಿ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಮಳೆ, ಮಣ್ಣು, ಭೂಸ್ವರೂಪ, ಭೂಹಿಡುವಳಿಯ ಗಾತ್ರ, ರೈತರ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅವಕಾಶಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೃಷಿಯ ಸ್ವರೂಪ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.
1. ಜೀವನಾಧಾರಿತ ಕೃಷಿ – Subsistence Agriculture
ಕುಟುಂಬದ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವುದೇ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರುವ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಜೀವನಾಧಾರಿತ ಕೃಷಿ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು.
ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ:
- ಮಳೆಯಾಧಾರಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ
- ಸಣ್ಣ ಭೂಹಿಡುವಳಿಗಳಲ್ಲಿ
- ಕಡಿಮೆ ಬಂಡವಾಳದೊಂದಿಗೆ
- ಕುಟುಂಬದ ಸ್ವಂತ ಶ್ರಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ
ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಬಹುಪಾಲು ಕುಟುಂಬದ ಬಳಕೆಗೆ ಹೋಗುವುದರಿಂದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉತ್ಪನ್ನದ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರಬಹುದು.
2. ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೃಷಿ – Commercial Agriculture
ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿ ಆದಾಯ ಗಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವುದನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೃಷಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಉದಾಹರಣೆಗೆ:
- ಅಸ್ಸಾಂ – ಚಹಾ
- ಕರ್ನಾಟಕ – ಕಾಫಿ
- ಕೇರಳ – ತೆಂಗು ಮತ್ತು ರಬ್ಬರ್
- ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ – ಕಬ್ಬು
- ಗುಜರಾತ್ – ಹತ್ತಿ
ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೃಷಿಯಿಂದ ರೈತರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅವಕಾಶ ಸಿಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆಗಳ ಏರಿಳಿತದ ಅಪಾಯವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.
3. ಸ್ಥಳಾಂತರ ಕೃಷಿ – Shifting Cultivation ಅಥವಾ Jhum
ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕೆಲವು ಕಾಲ ಕೃಷಿಗೆ ಬಳಸಿದ ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಸಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅವಧಿಗೆ ಪಾಳು ಬಿಡುವುದರಿಂದ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯವರ್ಗ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್, ಮಿಜೋರಾಂ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಸೇರಿದಂತೆ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪದ್ಧತಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಒತ್ತಡದಿಂದ fallow period ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಮಣ್ಣಿನ ಸವಕಳಿ, ಅರಣ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಕುಸಿತದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಎದುರಾಗಬಹುದು.
4. ಮಿಶ್ರ ಕೃಷಿ – Mixed Farming
ಬೆಳೆ ಕೃಷಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಿಶ್ರ ಕೃಷಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದರ ವಿಶೇಷತೆ ಆದಾಯದ ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣ.
ಒಂದು ಬೆಳೆ ವಿಫಲವಾದರೂ ರೈತನಿಗೆ ಹಾಲು, ಪಶು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಆದಾಯ ದೊರೆಯಬಹುದು.
ಇದಲ್ಲದೆ ಪಶುಗಳ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಮರುಚಕ್ರಣಕ್ಕೂ ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.
5. ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಆಧಾರಿತ ಪ್ಲಾಂಟೇಶನ್ ಕೃಷಿ – Plantation Agriculture
ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು plantation agriculture ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು:
- ಚಹಾ
- ಕಾಫಿ
- ರಬ್ಬರ್
- ಕೆಲವು ಮಸಾಲೆಗಳು
ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಜೊತೆಗೆ processing ಮತ್ತು export market ಕೂಡ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿವೆ.
6. ತೋಟಗಾರಿಕೆ – Horticulture
ತೋಟಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ:
- ಹಣ್ಣುಗಳು
- ತರಕಾರಿಗಳು
- ಹೂವುಗಳು
- ಮಸಾಲೆಗಳು
- ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು
ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.
ಭಾರತವು ಮಾವು, ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ವಿವಿಧ ತರಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಸಾಲೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
ತೋಟಗಾರಿಕೆಯ ದೊಡ್ಡ ಅವಕಾಶವೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಲ್ಯದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ. ಆದರೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬೇಗ ಹಾಳಾಗುವ ಸ್ವಭಾವ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ cold chain, storage, processing ಮತ್ತು ವೇಗವಾದ transport ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
7. ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ – Organic Farming
ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯ, ಜೈವಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ inputs ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ:
- ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರ
- ಜೈವಿಕ ವಿಧಾನಗಳು
- ಬೆಳೆ ಪರಿವರ್ತನೆ
- ಸಮಗ್ರ ಕೀಟ ನಿರ್ವಹಣೆ
ಮುಂತಾದ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ certification, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, labour cost ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.
ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಕೃಷಿಯ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು
1. ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಪ್ರಭಾವ
ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಪಾತ್ರ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಳೆಯಾಧಾರಿತ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅದು ಯಾವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಳೆಯ ನಡುವಿನ ವಿರಾಮ ಎಷ್ಟು ಎಂಬುದೂ ಬೆಳೆ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.
ಮಳೆಯ ವಿಳಂಬ → ಬಿತ್ತನೆ ವಿಳಂಬ
ಮಳೆಯ ಕೊರತೆ → ಬೆಳೆ ಒತ್ತಡ
ಅತಿಯಾದ ಮಳೆ → ಪ್ರವಾಹ/ನೀರಿನ ನಿಲುವು
ಮಳೆಯ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ → ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಆದಾಯದ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ
ಎಂಬ ಸರಪಳಿ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.
2. ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳ ಮಹತ್ವ
ಭಾರತದ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅಕ್ಕಿ, ಗೋಧಿ, ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು ಮತ್ತು ಸಿರಿಧಾನ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.
ಆದರೆ ಈಗ ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಭದ್ರತೆಗೂ ಮಹತ್ವ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಬೇಳೆ, ಸಿರಿಧಾನ್ಯ, ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳಂತಹ ಬೆಳೆಗಳ ಪಾತ್ರವೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.
3. ಬೆಳೆ ವೈವಿಧ್ಯತೆ
ಭಾರತದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣು ವಿವಿಧ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.
ಉದಾಹರಣೆಗೆ:
- ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣು – ಅಕ್ಕಿ, ಗೋಧಿ ಮುಂತಾದ ಬೆಳೆಗಳು
- ಕಪ್ಪು ಮಣ್ಣು – ಹತ್ತಿ
- ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶ – ಚಹಾ, ಹಣ್ಣುಗಳು
- ಒಣ ಪ್ರದೇಶ – ಸಿರಿಧಾನ್ಯ, ಬೇಳೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಎಣ್ಣೆಬೀಜಗಳು
ಹೀಗಾಗಿ ಭಾರತದ ಕೃಷಿಯು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
4. ಯಾಂತ್ರೀಕರಣದ ವಿಸ್ತರಣೆ
ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಂಜಾಬ್, ಹರಿಯಾಣ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ ವೇಗವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.
ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್, combine harvester, seed drill ಮತ್ತು threshing machines ಮುಂತಾದವು ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಯದ ವೇಗ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ.
ಆದರೆ ಸಣ್ಣ ರೈತರಿಗೆ ದುಬಾರಿ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ಸ್ವತಃ ಖರೀದಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಿರುವುದರಿಂದ shared machinery ಮತ್ತು Custom Hiring Centres ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.
5. ಜೀವನಾಧಾರಿತ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೃಷಿಯ ಸಹಅಸ್ತಿತ್ವ
ಭಾರತೀಯ ರೈತನ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಒಂದೇ ಪದದಲ್ಲಿ “subsistence” ಅಥವಾ “commercial” ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವುದು ಸರಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಒಬ್ಬ ರೈತ ಕುಟುಂಬದ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ರಾಗಿ ಅಥವಾ ಅಕ್ಕಿ ಬೆಳೆದು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಾಗಿ ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆದು, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆದಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನೂ ನಡೆಸಬಹುದು.
ಇದು ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿಯ ಮಿಶ್ರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಕೃಷಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಅಂಶಗಳು
ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕೇವಲ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಮಳೆ ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಭೌತಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ + ಭೂಹಿಡುವಳಿ + ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ + ಸಾಲ + ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ + ಮಾರುಕಟ್ಟೆ + ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿ
ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಕೃಷಿಯ ದಿಕ್ಕನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ.
ಭೌತಿಕ ಅಂಶಗಳು
1. ಭೂಸ್ವರೂಪ, ಭೂಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಎತ್ತರ
ಸಮತಟ್ಟಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಲಭ.
ಇಂಡೋ-ಗಂಗಾ ಸಮತಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಗೋಧಿಯಂತಹ intensive cropsಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಬಳಕೆ ಕಷ್ಟವಾಗುವುದರಿಂದ terrace farming, horticulture ಮತ್ತು plantation crops ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವಾಗಬಹುದು.
ಇಳಿಜಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಸವಕಳಿಯ ಅಪಾಯವೂ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ.
2. ಹವಾಮಾನ
ಕೃಷಿಯ ಮೇಲೆ:
- ತಾಪಮಾನ
- ಮಳೆ
- ಆರ್ದ್ರತೆ
- ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು
- ಗಾಳಿ
- ಹಿಮಪಾತ
- ಬರ
ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ.
ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಚಳಿಗಾಲದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಗೋಧಿ ಬೆಳೆಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದ್ದರೆ, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕೆಲವು temperate fruitsಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿವೆ.
ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಬುಂದೇಲ್‌ಖಂಡ್‌ನಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆಯ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಮತ್ತು ಬರ ಕೃಷಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿದೆ.
3. ಮಣ್ಣು
ಮಣ್ಣಿನ:
- ಫಲವತ್ತತೆ
- texture
- organic matter
- pH
- ನೀರು ಹಿಡಿದಿಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ
- ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಲಭ್ಯತೆ
ಇವು ಬೆಳೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ.
ಕಪ್ಪು ಮಣ್ಣಿನ ನೀರು ಹಿಡಿದಿಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹತ್ತಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ. ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣು ಅನೇಕ ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.
ಉಪ್ಪು ಅಥವಾ ಕ್ಷಾರೀಯ ಮಣ್ಣಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗೊಬ್ಬರ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಪರಿಹರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸೂಕ್ತ drainage, soil amendments, organic matter management ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ ಬೆಳೆ ಆಯ್ಕೆ ಮುಂತಾದ ಕ್ರಮಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರಬಹುದು.
ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಂಶಗಳು
1. ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ವಿಭಜಿತ ಭೂಹಿಡುವಳಿಗಳು
ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿಯ ಪ್ರಮುಖ structural ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ವಿಭಜಿತ ಭೂಹಿಡುವಳಿಗಳು ಒಂದಾಗಿದೆ.
ಜಮೀನು ಸಣ್ಣದಾದಾಗ:
- ದೊಡ್ಡ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣ ಬಳಕೆ ಕಷ್ಟ
- irrigation investment ದುಬಾರಿ
- storage ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸೀಮಿತ
- ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ bargaining power ಕಡಿಮೆ
ಆಗಬಹುದು.
ಇದಕ್ಕೆ FPOಗಳು, ಸಹಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು shared machinery ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಪರಿಹಾರವಾಗಬಹುದು.
2. ಭೂ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಭೂ ದಾಖಲೆಗಳು
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಭೂ ಸುಧಾರಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ನಿರ್ಮೂಲನೆ, tenancy ಸುಧಾರಣೆ, ಭೂಮಿಯ ಮರುಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ರೈತರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಸೇರಿತ್ತು.
ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ land recordsನ ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣವೂ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದ Bhoomi ಯೋಜನೆಯು ಭೂ ದಾಖಲೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಆಧುನೀಕರಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಭೂ ದಾಖಲೆಗಳು ಇದ್ದರೆ ಭೂಮಿಯ ಮಾಲೀಕತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಾದ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಸಂಸ್ಥಾನಿಕ ಸಾಲ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೂ ಸುಲಭವಾಗಬಹುದು.
ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಂಶಗಳು
1. ಬೀಜಗಳು
ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬೀಜ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.
HYV ತಳಿಗಳು ಉತ್ಪಾದಕತೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದಿವೆ. ಆದರೆ ಉತ್ತಮ ಬೀಜದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು ನೀರು, ಪೋಷಕಾಂಶ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಕೃಷಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಅಗತ್ಯ.
ಹೀಗಾಗಿ:
ಉತ್ತಮ ಬೀಜ + ಸೂಕ್ತ ನೀರು + ಸಮತೋಲಿತ ಪೋಷಕಾಂಶ + ಉತ್ತಮ ನಿರ್ವಹಣೆ = ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ಪಾದಕತೆ
2. ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳು
ಆಧುನಿಕ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.
ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಗೊಬ್ಬರ ಬಳಸಿದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪಾದನೆ ಎಂಬುದು ಸರಳ ಸಮೀಕರಣವಲ್ಲ.
ಅತಿಯಾದ ಅಥವಾ ಅಸಮತೋಲಿತ ಬಳಕೆಯಿಂದ:
- ಮಣ್ಣಿನ ಪೋಷಕಾಂಶ ಅಸಮತೋಲನ
- ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಕುಸಿತ
- ನೀರಿನ ಮಾಲಿನ್ಯ
- ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಳ
ಉಂಟಾಗಬಹುದು.
ಆದ್ದರಿಂದ ಮಣ್ಣಿನ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಪೋಷಕಾಂಶ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮುಖ್ಯ.
3. ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು Precision Technology
ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಮತ್ತು harvestersನಿಂದ ಹಿಡಿದು drip irrigation, drones, sensors ಮತ್ತು satellite technologyವರೆಗೆ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಳಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ.
Precision agricultureನಲ್ಲಿ ಹೊಲದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗಕ್ಕೂ ಒಂದೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ input ನೀಡುವ ಬದಲು, ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು ಅಥವಾ ಪೋಷಕಾಂಶ ಒದಗಿಸುವ ಗುರಿ ಇರುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಸಣ್ಣ ರೈತರಿಗೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ವೆಚ್ಚ, ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಪರ್ಕದ ಕೊರತೆ adoptionಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಬಹುದು.
ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಂಶಗಳು
1. ನೀರಾವರಿ
ನೀರಾವರಿ ಕೃಷಿಯ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯಿಂದ ರೈತನನ್ನು ಭಾಗಶಃ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.
ಕಾಲುವೆಗಳು, ಬೋರ್‌ವೆಲ್‌ಗಳು, ಕೆರೆಗಳು ಮತ್ತು micro-irrigation ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಕೃಷಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ.
ಆದರೆ ನೀರಾವರಿಯ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
Water-use efficiency ಕೂಡ ಅಗತ್ಯ.
ಅದರ ಕಾರಣದಿಂದ drip ಮತ್ತು sprinkler irrigation, rainwater harvesting ಮತ್ತು crop diversification ಮುಂತಾದ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವವಿದೆ.
2. ವಿದ್ಯುತ್
ಕೃಷಿ ಪಂಪ್‌ಗಳು, ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು post-harvest ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಅಗತ್ಯ.
ಸಬ್ಸಿಡಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಣ್ಣ ರೈತರಿಗೆ ನೆರವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ಗದ ವಿದ್ಯುತ್‌ನಿಂದ groundwater pumping ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ರೈತರ ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು groundwater sustainability ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ ಅಗತ್ಯ.
3. ಕೃಷಿ ಸಾಲ
ಬೀಜ, ಗೊಬ್ಬರ, ಕಾರ್ಮಿಕ ವೆಚ್ಚ, ಯಂತ್ರೋಪಕರಣ ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿಗೆ ರೈತನಿಗೆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಹಣ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಂಸ್ಥಾನಿಕ ಸಾಲ ದೊರೆಯದಿದ್ದರೆ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಸಾಲದಾತರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬನೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು.
Kisan Credit Card (KCC) ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಕಾಲಿಕ ಸಾಲ ಒದಗಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ:
KCC → ಸಾಲ
PM-KISAN → ಆದಾಯ ಬೆಂಬಲ
PMFBY → ಬೆಳೆ ವಿಮೆ
4. ರಸ್ತೆ, ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ
ರೈತನು ಬೆಳೆ ಬೆಳೆದ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಸಮರ್ಥವಾಗಿರಬೇಕು.
ಹೊಲ → ಸಂಗ್ರಹಣೆ → ಸಾರಿಗೆ → ಸಂಸ್ಕರಣೆ → ಮಾರುಕಟ್ಟೆ → ಗ್ರಾಹಕ
ಈ ಸರಪಳಿಯ ಯಾವುದಾದರೂ ಹಂತ ದುರ್ಬಲವಾದರೆ ರೈತನ ಆದಾಯದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.
ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳಂತಹ ಬೇಗ ಹಾಳಾಗುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ cold storage ಮತ್ತು cold chain ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ.
ಕೃಷಿಗಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ನೀತಿಗಳು
ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕೃಷಿಯ ವಿವಿಧ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಹಲವು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ.
PM-KISAN
ರೈತರಿಗೆ ನೇರ ಆದಾಯ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶ.
Rashtriya Krishi Vikas Yojana
ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ವಲಯಗಳ ಸಮಗ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ.
Soil Health Card Scheme
ಮಣ್ಣಿನ ಪೋಷಕಾಂಶ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗೊಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಇತರ soil amendments ಬಳಸಲು ರೈತರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತದೆ.
PM Fasal Bima Yojana
ಬೆಳೆ ಹಾನಿಯಿಂದ ರೈತರಿಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ಆರ್ಥಿಕ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಬೆಳೆ ವಿಮಾ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ.
e-NAM
ಕೃಷಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು electronic platform ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ, ಹೆಚ್ಚು ಪಾರದರ್ಶಕ ಬೆಲೆ ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.
ಈ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಮೂರು ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು:
ಉತ್ಪಾದಕತೆ + ಅಪಾಯ ನಿರ್ವಹಣೆ + ರೈತರ ಕಲ್ಯಾಣ
ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯ ಮಹತ್ವ
1. ಉದ್ಯೋಗ
ಕೃಷಿ ಇನ್ನೂ ಭಾರತದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗದ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಕೃಷಿಯ ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಮತ್ತು ಆದಾಯದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ.
2. ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆ
ದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಅಕ್ಕಿ, ಗೋಧಿ, ಬೇಳೆ, ಹಣ್ಣು, ತರಕಾರಿ ಮುಂತಾದ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳ ನಿರಂತರ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮೂಲಭೂತ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಇಂದಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಭದ್ರತೆಯೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.
3. ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತು
ಕೃಷಿ ಅನೇಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಉದಾಹರಣೆ:
ಹತ್ತಿ → ಜವಳಿ
ಕಬ್ಬು → ಸಕ್ಕರೆ
ಹಾಲು → ಡೈರಿ
ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು → ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ
ಹೀಗಾಗಿ ಕೃಷಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಕ್ಕೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.
4. ರಫ್ತು
ಅಕ್ಕಿ, ಮಸಾಲೆಗಳು, ಹತ್ತಿ, ಚಹಾ, ಕಾಫಿ, ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಭಾರತದ ರಫ್ತು ವಹಿವಾಟಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿವೆ.
ಕೃಷಿ ರಫ್ತು ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಗಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ರೈತರು ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.
5. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
ಕೃಷಿ ಆದಾಯ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ:
- ಬಳಕೆ
- ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರ
- ಸಾರಿಗೆ
- ಸೇವೆಗಳು
- ಸ್ಥಳೀಯ ಉದ್ಯೋಗ
ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಕೃಷಿಯು ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳು
1. ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ
ಬರ, ಪ್ರವಾಹ, ಅಸಮರ್ಪಕ ಮಳೆ, heatwave ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಮಳೆಯಂತಹ extreme weather events ಕೃಷಿಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿವೆ.
ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಕೇವಲ ಪರಿಸರ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ.
ಅದು:
ಹವಾಮಾನ ಅಪಾಯ → ಬೆಳೆ ನಷ್ಟ → ಆದಾಯ ನಷ್ಟ → ಸಾಲದ ಒತ್ತಡ → ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಕಷ್ಟ
ಎಂಬ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು.
2. ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಕುಸಿತ
ಅತಿಯಾದ ಅಥವಾ ಅಸಮತೋಲಿತ ರಾಸಾಯನಿಕ input ಬಳಕೆ, monocropping, erosion ಮತ್ತು organic matter ಕುಸಿತ ಮಣ್ಣಿನ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಸವಾಲಾಗಬಹುದು.
ಮಣ್ಣಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಕುಸಿದಂತೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ರೈತ ಹೆಚ್ಚು input ಬಳಸಬೇಕಾಗಬಹುದು.
ಇದರಿಂದ ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.
3. ನೀರಿನ ಕೊರತೆ
ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿಯ ಮುಂದಿನ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.
ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ groundwater ಅನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದೆ.
ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೀರು ಹೆಚ್ಚು ಬೇಕಾಗುವ ಬೆಳೆಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ groundwater extraction ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ ಸಾಧಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ.
4. ಸಣ್ಣ ಭೂಹಿಡುವಳಿಗಳು
ಸಣ್ಣ ಜಮೀನುಗಳಿಂದ mechanisation, storage, irrigation investment ಮತ್ತು collective bargaining ಕಷ್ಟವಾಗಬಹುದು.
ಇದಕ್ಕೆ:
- FPOಗಳು
- ಸಹಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು
- Custom Hiring Centres
- collective marketing
ಮುಂತಾದ ಸಂಸ್ಥಾನಿಕ ಪರಿಹಾರಗಳು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಹುದು.
5. ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಬೆಲೆ ಅಸ್ಥಿರತೆ
ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಬೆಲೆಗಳು ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತವೆ.
ಒಂದು ವರ್ಷ ಉತ್ತಮ ಬೆಲೆ ಸಿಕ್ಕರೆ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಅದೇ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ರೈತರು ಬೆಳೆಯಬಹುದು. ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆ ಕುಸಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ರೈತನಿಗೆ ಉತ್ಪಾದನಾ ಅಪಾಯದ ಜೊತೆಗೆ ಬೆಲೆ ಅಪಾಯವೂ ಇರುತ್ತದೆ.
Storage, processing, diversification, market information ಮತ್ತು collective marketing ಈ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಹುದು.
ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಕೃಷಿಯ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ Case Studies
1. ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣ
ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.
ಉತ್ತಮ ನೀರಾವರಿ, HYV ಬೀಜಗಳು, ರಸಗೊಬ್ಬರ, mechanisation ಮತ್ತು procurement ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಗೋಧಿ ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು.
ಆದರೆ ನಂತರ groundwater depletion ಮತ್ತು rice-wheat concentration ಮುಂತಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಎದುರಾದವು.
ಪಾಠ: ಉತ್ಪಾದಕತೆಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಪರಿಸರ ಸ್ಥಿರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಬೇಕು.
2. ಕೇರಳ
ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ತೆಂಗು, ರಬ್ಬರ್ ಮತ್ತು ಮಸಾಲೆಗಳಂತಹ plantation ಮತ್ತು high-value cropsಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.
ಇವು ದೇಶೀಯ ಬಳಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ ರಫ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೊಂದಿಗೂ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ.
ಪಾಠ: ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ value ಮತ್ತು market linkage ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ರೈತರ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.
3. ವಿದರ್ಭ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ
ವಿದರ್ಭದ ಕೃಷಿ ಸಂಕಷ್ಟವನ್ನು ಒಂದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಮಳೆಯ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ, ಬೆಳೆ ಅಪಾಯ, ಸಾಲ, ಬೆಲೆ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಆದಾಯದ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಮುಂತಾದ ಹಲವು ಅಂಶಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸೇರಿ ರೈತರ vulnerabilityಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.
ಪಾಠ: ಕೃಷಿ ಸಂಕಷ್ಟ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಹುಕಾರಕ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.
4. ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣ
ನೀರಾವರಿ ವಿಸ್ತರಣೆ, ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಪರ್ಕದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಲ್ಯದ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ.
ಪಾಠ: ನೀರಾವರಿ, ಬೆಳೆ ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯ ಭವಿಷ್ಯ
ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿಯ ಮುಂದಿನ ಹಂತ ಕೇವಲ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಇರಬಾರದು.
ಅದರ ಗುರಿ:
ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪಾದನೆ + ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚ + ಉತ್ತಮ ಆದಾಯ + ಕಡಿಮೆ ಅಪಾಯ + ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಂರಕ್ಷಣೆ
ಇರಬೇಕು.
1. ಸುಸ್ಥಿರ ಕೃಷಿ
ಭವಿಷ್ಯದ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ:
- ಬೆಳೆ ಪರಿವರ್ತನೆ
- ಸಮಗ್ರ ಕೀಟ ನಿರ್ವಹಣೆ
- ಸಾವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಹೆಚ್ಚಳ
- ಸಮತೋಲಿತ ಗೊಬ್ಬರ ಬಳಕೆ
- ನೀರಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ
- ಕೃಷಿ ಅರಣ್ಯ
ಮುಂತಾದ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕು.
2. ಹವಾಮಾನ-ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಬೆಳೆಗಳು
ಬರ, ಪ್ರವಾಹ, ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪುತನವನ್ನು ಸಹಿಸಬಲ್ಲ ಬೆಳೆ ತಳಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಲಿದೆ.
ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನೆ, ಬೆಳೆ ವಿಮೆ ಮತ್ತು ರೈತರಿಗೆ ಸಮಯೋಚಿತ ಸಲಹೆ ನೀಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೂ ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಬೇಕು.
3. Digital Agriculture
ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ:
- Artificial Intelligence
- Internet of Things
- drones
- satellite imagery
- sensors
- mobile applications
ಮುಂತಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು.
ಇವುಗಳ ಮೂಲಕ ಬೆಳೆ ಆರೋಗ್ಯ, ಕೀಟ-ರೋಗ ಪತ್ತೆ, ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಆಧಾರಿತ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾಗಿ ನೀಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.
4. ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ
ಉತ್ತಮ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಒತ್ತು ನೀಡದೆ:
- warehouses
- cold chains
- rural roads
- grading
- packaging
- food processing
- digital markets
ಮುಂತಾದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಬಲಪಡಿಸಬೇಕು.
ಇದರಿಂದ harvest ನಂತರದ ನಷ್ಟ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ರೈತರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ value capture ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
ಸಮಾರೋಪ
ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಇಂದು ಒಂದು ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ.
ಒಮ್ಮೆ ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿ ಆಹಾರ ಕೊರತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದು ಆಗಿತ್ತು. ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿಯು ಆ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು.
ಈಗ ಭಾರತದ ಮುಂದೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿವೆ:
ರೈತರ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕು?
ನೀರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೇಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕು?
ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಾಪಾಡಬೇಕು?
ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು?
ಸಣ್ಣ ರೈತರನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬಲಪಡಿಸಬೇಕು?
ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕುವಾಗ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಕೇವಲ “ಬೆಳೆ ಉತ್ಪಾದನೆ” ಎಂದು ನೋಡುವುದರಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ.
ಕೃಷಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆ, ಆದಾಯ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನೋಪಾಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಂಪೂರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ನೋಡಬೇಕು.
ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿಯ ಭವಿಷ್ಯವು ಹೆಚ್ಚು ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ನೀರನ್ನು ಬಳಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಬಳಸಿ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪಾದಕತೆ, ಉತ್ತಮ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆ, ಸ್ಥಿರ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಸಾಧಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಇದೆ.
ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಭಾರತದ ಕೃಷಿಯ ಮುಂದಿನ ಗುರಿ:
“ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳೆ”ಯಿಂದ “ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯ”, “ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪಾದನೆ”ಯಿಂದ “ಹೆಚ್ಚು ರೈತ ಆದಾಯ”, ಮತ್ತು “ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಬಳಕೆ”ಯಿಂದ “ಸಂಪನ್ಮೂಲ ದಕ್ಷತೆ”ಯತ್ತ ಸಾಗುವುದು.
ಇದೇ ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿಯನ್ನು ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವ ದಾರಿ.