ಜಲ ಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ (Water Pollution) ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಲಾಗುವ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಜೈವಿಕ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಆಧಾರಿತ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

1. ಜಲ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಗಳು (Sources of Water Pollution)

  • ಸ್ಥಿರ ಮೂಲಗಳು (Point Sources): ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳು ಒಂದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ನೀರನ್ನು ಸೇರುವುದು.
    ಉದಾಹರಣೆ: ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ಕೊಳವೆಗಳು, ಚರಂಡಿ ನೀರು ಹರಿಯುವ ಪ್ರಮುಖ ನಾಲೆಗಳು. ಇವುಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು.
  • ಅಸ್ಥಿರ ಮೂಲಗಳು (Non-point Sources): ಮಾಲಿನ್ಯವು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜಾಗದಿಂದ ಬಾರದೆ ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹರಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
    ಉದಾಹರಣೆ: ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯಿಂದ ತೊಳೆದೊಲ್ಪಟ್ಟು ಬರುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳು ಮತ್ತು ಕೀಟನಾಶಕಗಳು, ಮಳೆನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ರಸ್ತೆಗಳಿಂದ ಕೊಚ್ಚಿಹೋಗುವ ತೈಲ ಪದಾರ್ಥಗಳು. ಇವುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ.

2. ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು

ಜಲ ಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮೂರು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ:

ಎ) ಯೂಟ್ರೋಫಿಕೇಶನ್ (Eutrophication)

ಇದು ಜಲಮೂಲಗಳು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ.

  • ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ: ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೈಟ್ರೇಟ್ ಮತ್ತು ಫಾಸ್ಫೇಟ್‌ಗಳು ಮಳೆನೀರಿನ ಮೂಲಕ ಕೆರೆ, ಸರೋವರಗಳನ್ನು ಸೇರಿದಾಗ, ಅಲ್ಲಿನ ನೀರು ಅತಿಯಾದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
  • ಪಾಚಿ ಸ್ಫೋಟ (Algal Bloom): ಈ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನೀರಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಾಚಿಗಳು (Algae) ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಇಡೀ ಜಲಮೂಲವನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
  • ಪರಿಣಾಮ: ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಗಾಳಿ ನೀರಿನ ಆಳಕ್ಕೆ ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಳಗಿರುವ ಸಸ್ಯಗಳು ಸತ್ತು, ಅವುಗಳನ್ನು ವಿಘಟಿಸುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಆಮ್ಲಜನಕ ಸಿಗದೆ ಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಜಲಚರಗಳು ಸಾಯುತ್ತವೆ.

ಬಿ) ಕರಗಿದ ಆಮ್ಲಜನಕ (Dissolved Oxygen - DO) & BOD

ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಇವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಮಾನದಂಡಗಳಾಗಿವೆ.

  • Dissolved Oxygen (DO): ಆರೋಗ್ಯಕರ ಜಲಮೂಲದಲ್ಲಿ ಕರಗಿದ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಪ್ರಮಾಣ ಕನಿಷ್ಠ 8 mg/L ಇರಬೇಕು. ಇದು 4 mg/L ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ ಅದನ್ನು ತೀವ್ರ ಮಾಲಿನ್ಯ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
  • Biochemical Oxygen Demand (BOD): ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಾವಯವ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು (Organic Waste) ಕೊಳೆಸಲು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಪ್ರಮಾಣವೇ BOD.
ಸೂತ್ರ: ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮಾಲಿನ್ಯ/ತ್ಯಾಜ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾದಷ್ಟೂ $\rightarrow$ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ $\rightarrow$ BOD ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ $\rightarrow$ ಕರಗಿದ ಆಮ್ಲಜನಕ (DO) ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
  • Chemical Oxygen Demand (COD): ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಾವಯವ ಮತ್ತು ಅಜಾವಯವ (Inorganic) ಎರಡೂ ರೀತಿಯ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಿಸಲು ಬೇಕಾಗುವ ಆಮ್ಲಜನಕ. ಇದು ಯಾವಾಗಲೂ BOD ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ.

ಸಿ) ಜೈವಿಕ ವರ್ಧನೆ (Biomagnification / Bioaccumulation)

  • Bioaccumulation (ಜೈವಿಕ ಸಂಚಯನ): ಪಾದರಸ ಅಥವಾ ಡಿಡಿಟಿಯಂತಹ ವಿಘಟನೆಯಾಗದ (Non-biodegradable) ವಿಷಕಾರಿ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಒಂದು ಜೀವಿಯ ದೇಹದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
  • Biomagnification (ಜೈವಿಕ ವರ್ಧನೆ): ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿನ ಹಂತದಿಂದ ಮೇಲಿನ ಹಂತಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ಈ ವಿಷಕಾರಿ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಪ್ರತಿ ಪೋಷಣಾ ಸ್ತರದಲ್ಲೂ (Trophic Level) ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುವುದು.
    ಉದಾಹರಣೆ: ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಡಿಡಿಟಿ (DDT) $\rightarrow$ ಸಣ್ಣ ಮೀನುಗಳು $\rightarrow$ ದೊಡ್ಡ ಮೀನುಗಳು $\rightarrow$ ಮೀನು ತಿನ್ನುವ ಹಕ್ಕಿಗಳಲ್ಲಿ (ಉನ್ನತ ಗ್ರಾಹಕ) ಅತ್ಯಂತ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟ ತಲುಪುತ್ತದೆ.

3. ಜಲ ಮಾಲಿನ್ಯದಿಂದ ಬರುವ ಪ್ರಮುಖ ರೋಗಗಳು (Match the Following ಗೆ ಮುಖ್ಯ)

ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗಿರುವ ಭಾರ ಲೋಹಗಳಿಂದ (Heavy Metals) ಬರುವ ರೋಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ:

ಲೋಹ / ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ಉಂಟಾಗುವ ರೋಗ / ಪರಿಣಾಮ
ಪಾದರಸ (Mercury - $Hg$) ಮಿನಮಾಟಾ ರೋಗ (Minamata Disease): ಜಪಾನ್‌ನ ಮಿನಮಾಟಾ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮೀನುಗಳನ್ನು ತಿಂದ ಜನರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದು ನರಮಂಡಲದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.
ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಮ್ (Cadmium - $Cd$) ಇಟಾಯಿ-ಇಟಾಯಿ ರೋಗ (Itai-Itai / Ouch-Ouch): ಮೂಳೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೀಲುಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಮೂಳೆಗಳು ಬಾಗುತ್ತವೆ.
ಆರ್ಸೆನಿಕ್ (Arsenic - $As$) ಬ್ಲಾಕ್ ಫೂಟ್ ರೋಗ (Black Foot Disease): ಚರ್ಮದ ಬಣ್ಣ ಕಪ್ಪಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಚರ್ಮದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. (ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಅಂತರ್ಜಲದಲ್ಲಿ ಇದರ ಸಮಸ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚು).
ನೈಟ್ರೇಟ್ (Nitrate - $NO_3^-$) ಬ್ಲೂ ಬೇಬಿ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ (Blue Baby Syndrome): ನೈಟ್ರೇಟ್ ಮಿಶ್ರಿತ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿದ ಶಿಶುಗಳ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹಿಮೋಗ್ಲೋಬಿನ್ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಮಗುವಿನ ಚರ್ಮ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ (Methaemoglobinaemia).
ಫ್ಲೋರೈಡ್ (Fluoride) ಫ್ಲೋರೋಸಿಸ್ (Fluorosis): ಹಲ್ಲುಗಳು ಹಳದಿಯಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಮೂಳೆಗಳು ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳುವುದು (Skeletal Fluorosis).

4. ಸಮುದ್ರ ಜಲ ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ಆಯಿಲ್ ಸ್ಪಿಲ್ (Oil Spill)

  • ಆಯಿಲ್ ಸ್ಪಿಲ್: ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ತೈಲ ಟ್ಯಾಂಕರ್‌ಗಳು ಅಪಘಾತಕ್ಕೀಡಾದಾಗ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವು ನೀರಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಜಲಚರಗಳ ಉಸಿರಾಟಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.
  • ಬಯೋರೆಮಿಡಿಯೇಶನ್ (Bioremediation): ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಜೀವಿಗಳನ್ನು (ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ) ಬಳಸಿ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿನ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ.
  • ಆಯಿಲ್ ಜ್ಯಾಪರ್ (Oil Zapper): ಭಾರತದ TERI (The Energy and Resources Institute) ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ವಿಶೇಷ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳ ಮಿಶ್ರಣ. ಇದು ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲೆ ಚೆಲ್ಲಿರುವ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವನ್ನು ತಿಂದು, ಅದನ್ನು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯಲ್ಲದ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ನೀರಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.

5. ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾಯ್ದೆಗಳು (ಭಾರತ)

  • ನೀರು (ಮಾಲಿನ್ಯ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ) ಕಾಯ್ದೆ, 1974: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಲಮೂಲಗಳ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ತರಲಾದ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಕಾನೂನು.
  • ಕೇಂದ್ರ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿ (CPCB): ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು 1974 ರ ನೀರು ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು (ಆದರೆ ಇದು ಗಾಳಿ ಮಾಲಿನ್ಯ ಕಾಯ್ದೆ 1981 ರ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನೂ ಚಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ).
  • ಕೇಂದ್ರ ಗಂಗಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (Central Ganga Authority): ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಮಾಲಿನ್ಯ ತಡೆಗಟ್ಟಲು 1985 ರಲ್ಲಿ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿಯವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದನ್ನು 'ನಮಾಮಿ ಗಂಗೆ' ಯೋಜನೆಯಡಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.